De geschiedenis van Palazzo Barberini: van de bouw tot nu

Als je in Rome bent, in het hart van de eeuwige stad, heb je vast gehoord van Palazzo Barberini, een van de mooiste voorbeelden van de Romeinse barok. Samen met het Palazzo Corsini huisvest dit buitengewone gebouw nu de National Galleries of Ancient Art en vertelt het een verhaal van kunst, macht en sociale transformatie.

In opdracht van paus Urbanus VIII (familie Barberini) werd Palazzo Barberini gebouwd door de grootste kunstenaars van die tijd: Carlo Maderno, Gian Lorenzo Bernini en Francesco Borromini. Oorspronkelijk gebouwd als weelderige aristocratische residentie, werd het paleis door de eeuwen heen een symbool van het prestige van de familie Barberini en vandaag de dag herbergt het een belangrijke collectie meesterwerken.

Maar om de geschiedenis van de Nationale Galeries voor Oude Kunst volledig te begrijpen, is het onmogelijk om het Palazzo Corsini niet te noemen. Dit paleis dateert uit de 16e eeuw, werd in de 17e eeuw de Romeinse residentie van koningin Christina van Zweden en werd een belangrijk cultureel centrum. In de 18e eeuw werd het gekocht door de machtige familie Corsini, die banden had met paus Clemens XII.

Deze twee paleizen, ooit een uitdrukking van aristocratische en pauselijke macht, zijn vandaag de dag de bewaarders van een onbetaalbaar artistiek erfgoed. Lees verder om de geschiedenis van Palazzo Barberini te ontdekken, zijn transformaties door de eeuwen heen en de link met Palazzo Corsini, twee plaatsen die nog steeds het verhaal vertellen van de fascinatie van het barokke Rome

De geschiedenis van Palazzo Barberini

Oorsprong en historische context (1623-1625)

De geschiedenis van Palazzo Barberini begon in 1623, toen de Florentijnse kardinaal Maffeo Barberini tot paus werd gekozen met de naam Urbanus VIII.

Urbanus VIII is niet alleen paus, maar ook een ambitieus man, een beschermheer van de kunsten en een bekwaam politicus. Hij wil zijn stempel op Rome drukken en de macht van zijn familie consolideren. Om dit te bereiken koopt hij in 1625 een villa op de Quirinale heuvel, die toebehoorde aan de machtige familie Sforza.

Maar de paus is niet tevreden met een eenvoudige villa: hij wil een monumentale residentie, een symbool van de grootsheid van de Barberini. Om dit te realiseren kiest hij een van de meest getalenteerde architecten van die tijd: Carlo Maderno, bekend van zijn werk aan de Sint-Pietersbasiliek.

Maderno ’s project was innovatief: in plaats van de oude villa af te breken, integreerde hij deze in de nieuwe constructie en veranderde het in een imposant paleis. Het doel is duidelijk: het creëren van een residentie die niet zomaar een adellijk verblijf is, maar een authentiek manifest van de macht van Barberini.

Van project tot Romeins barok meesterwerk (1625-1639)

Tussen 1625 en 1639 waren bij de bouw van het Palazzo Barberini drie namen betrokken die voorbestemd waren om de geschiedenis van de architectuur voor altijd te tekenen: Carlo Maderno, Gian Lorenzo Bernini en Francesco Borromini.

Carlo Maderno, de eerste verantwoordelijke voor de bouw, ontwierp een zeer klassiek initieel project, maar met een unieke intuïtie: een H-vormige structuur, absoluut vernieuwend voor die tijd. Maderno’s idee was om de oude Sforza villa te integreren met twee nieuwe parallelle vleugels verbonden door een centrale structuur. Zo slaagde hij erin om een grote tuin in Italiaanse stijl aan te leggen, versierd met zeldzame planten en verborgen binnenplaatsen.

Na Maderno’s dood in 1629 ging het bouwterrein over in handen van de jonge en briljante Gian Lorenzo Bernini, protegé en beschermeling van Urbanus VIII. Bernini gaf het project een nog gedurfder stempel: hij ontwierp de grote centrale hal, plande de spectaculaire vierkante trap en verfraaide de hoofdgevel met een elegante glazen loggia.

Tegelijkertijd maakt Bernini gebruik van de samenwerking met een ander buitengewoon talent: Francesco Borromini, met wie hij een relatie zal hebben die gekenmerkt wordt door concurrentie en rivaliteit. Het was Borromini zelf die een van de meest spectaculaire en beroemde elementen van het Palazzo Barberini creëerde: de wenteltrap met ovale plattegrond, een waar architectonisch juweel, gekenmerkt door dubbele zuilen en kronkelende vormen.

Het interieur van het Palazzo wordt verfraaid door het majestueuze fresco van de ‘Triomf van de Goddelijke Voorzienigheid’ door Pietro da Cortona (geschilderd tussen 1632 en 1639), een grandioos werk dat de glorie van de familie Barberini viert met meer dan honderd figuren die in een buitengewoon perspectief ‘van beneden naar boven’ worden afgebeeld.

Met de voltooiing van de laatste decoratie in 1639 is Palazzo Barberini niet langer alleen een woonhuis, maar wordt het het symbool van de Romeinse barok: een meesterwerk waar architectuur, beeldhouwkunst en schilderkunst samensmelten tot een totaalkunstwerk.

Centrum van cultuur en vermaak in de 17e eeuw

In de 17e eeuw was het Palazzo Barberini niet alleen een adellijke residentie, maar werd het ook een authentiek cultureel en artistiek centrum in Rome. Met de steun van paus Urbanus VIII veranderde de familie Barberini het paleis in een plek waar de Romeinse adel samenkwam om exclusieve evenementen bij te wonen: theatervoorstellingen, opera’s en intellectuele bijeenkomsten.

In 1632 werd het beroemde Palazzo Barberini in gebruik genomen, een ruimte gewijd aan de meest spectaculaire voorstellingen van de stad. Dit theater werd beroemd om zijn pracht en praal, mede dankzij de grandioze decors die Bernini zelf maakte. Belangrijke werken zoals ‘St. Alexis’ van Stefano Landi en ‘Erminia op de Giordano’ van Michelangelo Rossi werden hier opgevoerd, evenals talrijke toneelstukken geschreven door de dichter en toekomstige paus Giulio Rospigliosi.

Het theater stond bekend om de technische en scenische complexiteit van de voorstellingen: spectaculaire toneelmachines, speciale effecten en vernieuwende muziek deden het publiek regelmatig versteld staan en maakten van Palazzo Barberini een van de belangrijkste culturele bezienswaardigheden van die tijd.

Maar er was niet alleen theater: de Barberini-residentie werd bezocht door kunstenaars, muzikanten, dichters en intellectuelen uit heel Europa. Dankzij het beschermheerschap van Urbanus VIII vonden persoonlijkheden als Bernini, Borromini en Pietro da Cortona in het paleis een stimulerende omgeving om buitengewone en innovatieve werken te creëren, wat bijdroeg aan het culturele prestige van de pauselijke familie.

Palazzo Barberini werd zo niet alleen een symbool van macht, maar ook het kloppend hart van het Romeinse culturele leven in de 17e eeuw, wat ertoe bijdroeg dat de Eeuwige Stad het artistieke centrum van Europa werd.

Decadentie van de familie Barberini en transformaties van het Palazzo Barberini (1700-1800)

Vanaf de 18e eeuw begon het prestige en de politieke macht van de familie Barberini langzaam te verzwakken. Na de dood van Urbanus VIII kregen de Barberini’s te maken met economische en politieke problemen die hen geleidelijk uit het centrum van het Romeinse leven duwden.

Het paleis zelf onderging enkele transformaties die de veranderende smaak en artistieke cultuur van die tijd weerspiegelden. In de eerste helft van de 18e eeuw liet de laatste directe erfgename, Cornelia Costanza Barberini, een verfijnde flat in rococostijl bouwen op de bovenste verdieping van het paleis, als symbool van een tijdperk waarin de grootsheid van de barok werd verlaten.

Met de economische achteruitgang van de familie begonnen ook de beroemde kunstcollecties die de familie Barberini verzamelde tijdens het pontificaat van Urbanus VIII te verdwijnen. Buitengewone werken van kunstenaars als Caravaggio, Guido Reni, Poussin en vele anderen verlieten Rome om privécollecties in heel Europa en overzee te verrijken.

Ondanks dit langzame verval bleef de familie Barberini tot 1955 in het paleis wonen, maar zonder de politieke en culturele invloed die hun hoogtijdagen kenmerkten. Het herenhuis, ooit een symbool van prestige, veranderde geleidelijk in een meer terughoudende ruimte, ver weg van het sociale en culturele leven van de stad.

Pas halverwege de 20e eeuw beleefde het paleis een wedergeboorte, dit keer niet als privéwoning, maar als prestigieus museum dat voor iedereen toegankelijk was.

Als je Palazzo Barberini wilt bezoeken en wilt ontdekken hoe het door de eeuwen heen is veranderd, bekijk dan onze ticketpagina voor informatie over toegang en alle beschikbare producten met betrekking tot de Nationale Galerijen voor Oude Kunst.

De geschiedenis van Palazzo Corsini

Van de stichting tot het paleis van koningin Christina (1511-1689)

De geschiedenis van Palazzo Corsini begint veel eerder dan de huidige naam, namelijk in 1511. In dat jaar besloot kardinaal Raffaele Riario een statige residentie te bouwen aan de Via della Lungara, in het hart van Trastevere, een van de meest pittoreske wijken van Rome.

Het historische keerpunt kwam in 1655, toen de beroemde koningin Christina van Zweden zich, na haar bekering tot het katholicisme, permanent in Rome vestigde. Het was hier, in het gebouw dat later Palazzo Corsini zou worden, dat Christina besloot een levendig cultureel en artistiek centrum te creëren, dat bezocht werd door intellectuelen en kunstenaars uit heel Europa.

Tussen 1659 en 1689 bracht de koningin belangrijke architectonische veranderingen aan in het paleis, om het aan te passen aan haar levensstijl en artistieke passies. Ze liet ruimtes creëren voor haar persoonlijke verzameling beelden en schilderijen en veranderde de hoofdverdieping in een weelderige galerij. Het is nog steeds mogelijk om de beroemde alkoof van de koningin te bezoeken, een van de meest sfeervolle kamers van het paleis, met originele 16e-eeuwse decoraties.

In deze jaren werd het hof van Christina van Zweden beroemd als een plek die openstond voor cultuur en intellectuele uitwisseling. Kunstenaars, dichters, filosofen en wetenschappers ontmoetten elkaar regelmatig in de salons, waardoor het paleis een authentiek referentiepunt werd voor het 17e-eeuwse Rome.

Na de dood van de koningin ging het gebouw door een overgangsfase, maar het was pas in de 18e eeuw dat het zijn maximale pracht en praal terugkreeg met de komst van de machtige Florentijnse familie Corsini.

Het tijdperk van de Corsini en de achttiende-eeuwse opleving (ca. 1736-1780)

De geschiedenis van Palazzo Corsini kwam tot leven in 1736, toen het pand werd gekocht door de rijke Florentijnse familie Corsini, na de verkiezing tot paus van kardinaal Lorenzo Corsini, die de naam Clement XII aannam .

De familie Corsini wilde niet zomaar een Romeins verblijf, maar een verblijf dat het prestige en de macht zou weerspiegelen die ze ontleenden aan hun aanstelling op de pauselijke troon. Om dit ambitieuze project te realiseren haalden ze een van de grootste architecten van die tijd naar Rome: Ferdinando Fuga.

Fuga transformeerde het paleis radicaal, behield een deel van de oorspronkelijke structuren, maar breidde het uit met een nieuwe speculaire vleugel en creëerde een majestueuze centrale structuur. Het resultaat is een prachtige residentie, met een elegante en lineaire gevel die uitkijkt op de Via della Lungara en een achterkant die uitkijkt op een grote tuin die zich uitstrekt tot de hellingen van de Janiculum Heuvel.

In deze jaren werd het paleis een van de belangrijkste symbolen van het Romeinse culturele leven in de 18e eeuw. Binnen verzamelde de familie Corsini een buitengewone kunstcollectie met meesterwerken van grote Italiaanse en buitenlandse kunstenaars zoals Caravaggio, Guido Reni, Rubens, van Wittel en vele anderen. De collectie wordt beschouwd als een van de mooiste en belangrijkste in Rome.

Kunst is niet het enige sterke punt van het paleis: dankzij de Corsini werd het ook een ontmoetingsplaats voor adel, diplomaten en intellectuelen, waardoor de rol van de familie in de Romeinse elite werd geconsolideerd.

Vandaag de dag bewaart de Corsini-galerij nog steeds een groot deel van de originele 18e-eeuwse collectie, waardoor je de unieke ervaring van een authentieke 18e-eeuwse Romeinse schilderijengalerij kunt beleven.

Naar een verenigd Italië: van adellijke macht tot staat (19e eeuw)

De19e eeuw bracht grote veranderingen voor zowel Palazzo Barberini als Palazzo Corsini. Het was de eeuw waarin Rome de eenwording van Italië naderde en de hoofdstad werd van de nieuwe Italiaanse staat, met sociale en politieke veranderingen die ook de adellijke families betroffen die in de voorgaande eeuwen het Romeinse toneel hadden gedomineerd.

In het geval van de familie Corsini besloot prins Tommaso Corsini in 1883 om het Palazzo Corsini te verkopen en de hele kunstcollectie van de familie, rijk aan buitengewone werken, aan de Italiaanse staat te schenken. Zo ontstond de eerste Italiaanse Nationale Galerie, die in 1895 officieel haar deuren voor het publiek opende en een cruciaal moment voor de Italiaanse cultuur markeerde.

Het lot van Palazzo Barberini is echter complexer. Gedurende de 19e eeuw leed de prestigieuze Barberini-collectie zware verliezen: veel werken werden verkocht of verspreid en kwamen terecht in privécollecties in de helft van Europa en de Verenigde Staten. Ondanks deze artistieke verarming behield het paleis zijn historische en architectonische waarde en bleef het eigendom van de familie.

Toen Rome de hoofdstad van Italië werd (1871), werd het gebied rond Palazzo Barberini ook betrokken bij nieuwe bouwspeculaties en een diepgaande stedelijke transformatie, waardoor de oorspronkelijke context radicaal veranderde. Een deel van de prachtige baroktuinen werd opgeofferd om plaats te maken voor de nieuwe ministeriële gebouwen langs wat nu Via XX Settembre is.

Deze veranderingen markeren de definitieve overgang van de twee paleizen van symbolen van de Romeinse aristocratische macht naar het erfgoed van de Italiaanse staat, voorbestemd om een integraal onderdeel te worden van het nationale culturele geheugen.

Palazzo Barberini en Corsini in de 20e eeuw (1900-1955)

De 20e eeuw bracht nieuwe uitdagingen voor Palazzo Barberini en Palazzo Corsini. Het was een eeuw die werd gekenmerkt door grote politieke en sociale veranderingen, waarin de twee gebouwen een nieuwe identiteit vonden als culturele locaties die openstonden voor het publiek.

In 1949, na lange onderhandelingen, kocht de Italiaanse staat officieel Palazzo Barberini van de afstammelingen van de familie. De bedoeling was duidelijk: er een prestigieuze museumlocatie van maken die de groeiende collecties van de Galleria Nazionale d’Arte Antica, die al in het Palazzo Corsini aanwezig waren, kon huisvesten en uitbreiden. Jarenlang stuitte het project echter op logistieke en bureaucratische problemen, vooral door de aanwezigheid van de officiersclub van het leger, die tot in de jaren 1990 een deel van het palazzo bezette.

Ondertussen was Palazzo Barberini ook het toneel van een belangrijke politieke gebeurtenis: in 1947 vond de beroemde splitsing van de Socialistische Partij onder leiding van Giuseppe Saragat plaats in de zalen, wat leidde tot de geboorte van de Italiaanse Democratische Socialistische Partij. Een gedenkplaat op de gevel van het paleis herinnert nog steeds aan dit belangrijke historische moment.

Wat Palazzo Corsini betreft, is de situatie anders. Het paleis, dat al sinds 1895 open was voor het publiek, bleef de eerste Nationale Galerie voor Oude Kunst huisvesten, maar in de loop van de 20e eeuw werd duidelijk dat de tentoonstellingsruimtes niet voldoende waren om de groeiende collectie te huisvesten. Dit leidde tot de strategische beslissing om Palazzo Barberini ook te gebruiken als aanvullende tentoonstellingsruimte, waardoor een verenigd project tussen de twee musea ontstond.

Uiteindelijk opende Palazzo Barberini in 1953 ook zijn deuren voor het publiek als museumlocatie, waarmee een nieuwe fase in de geschiedenis van het museum begon die geheel gewijd was aan de promotie van het Italiaanse artistieke erfgoed.

De Nationale Galerijen voor Oude Kunst (1955-heden)

Van 1955 tot heden hebben Palazzo Barberini en Palazzo Corsini een nieuwe en definitieve roeping gevonden, door het hart te worden van de Nationale Galerieën voor Oude Kunst in Rome.

Deze twee gebouwen, ooit privéresidenties van de Romeinse adel, huisvesten nu een van de meest prestigieuze museumcollecties van Italië. Palazzo Barberini heeft, na de complexe fase van herstel van de ruimtes die door het Circolo Ufficiali werden gebruikt, een lange periode van restauratie en renovatie gekend. Pas in 2006 werd het hele paleis eindelijk in zijn geheel teruggegeven aan het publiek, waardoor veel werken die lang opgeslagen waren geweest, tentoongesteld konden worden.

De collectie van Palazzo Barberini is nu chronologisch georganiseerd en biedt een complete rondleiding langs meesterwerken van de Italiaanse en Europese schilderkunst van de 13e tot de 18e eeuw. Hier kun je buitengewone werken bewonderen van kunstenaars als Rafaël, Caravaggio, Bernini, Guido Reni, Guercino en vele andere grote meesters.

Palazzo Corsini heeft daarentegen nog steeds de originele 18e-eeuwse schilderijengalerij intact en biedt bezoekers de unieke ervaring om een historische collectie te zien die vrijwel onveranderd is gebleven sinds de tijd van de familie Corsini. Hier dompelen werken van Caravaggio, Rubens en van Wittel je onder in de elegante en verfijnde sfeer van het 18e-eeuwse Rome.

Sinds 2015, dankzij de hervorming van minister Dario Franceschini, hebben de Gallerie Nazionali d’Arte Antica een grote modernisering en verbetering ondergaan, met nieuwe indelingen, evenementen en tijdelijke tentoonstellingen. Dit proces heeft de twee paleizen veranderd in dynamische en innovatieve musea, klaar om bezoekers een steeds boeiendere ervaring te bieden.

Vandaag de dag zijn Palazzo Barberini en Galleria Corsini een essentieel referentiepunt voor wie de geschiedenis van de Italiaanse kunst en cultuur wil ontdekken en verkennen, met het oog altijd op de toekomst gericht.

Wil je weten hoe je beide op dezelfde dag kunt bezoeken? Lees dan ons artikel over hoe lang een bezoek aan Palazzo Barberini en Galleria Corsini duurt.

Conclusie

Vandaag de dag is Palazzo Barberini veel meer dan alleen een museum: het is een levende plaats, rijk aan geschiedenis, die in staat is om te vertellen over eeuwen van sociale, politieke en culturele transformaties van de stad Rome en van Italië als geheel.

Door het te bezoeken kun je in direct contact komen met de lotgevallen van de familie Barberini, hun buitengewone artistieke collectie ontdekken en absolute meesterwerken bewonderen van grote meesters als Caravaggio, Bernini, Rafaël en vele anderen.

Maar bovenal zul je, terwijl je de kamers verkent, jezelf onderdompelen in de fascinerende geschiedenis van een Rome dat de hoofdstad van de barok was, de bakermat van kunstenaars en mecenassen, en het kloppende hart van een voortdurend evoluerende Europese cultuur.

Als je deze unieke ervaring wilt meemaken, bezoek dan de pagina met tickets, waar je alle informatie vindt die je nodig hebt om toegang te krijgen tot de National Galleries of Ancient Art en leer meer over de exclusieve producten die aan Palazzo Barberini zijn gewijd.